Νικολό Μακιαβέλι: Ο διάβολος και η επιθυμία


Περιγραφή

Στο σεμινάριο αναδεικνύονται κεντρικές έννοιες του μακιαβελικού έργου στην κατεύθυνση μιας δημοκρατικής και ριζοσπαστικής ανάγνωσης, όπως επιχειρήθηκε ειδικότερα από τον Κλοντ Λεφόρ, που υπήρξε ιδρυτικό μέλος της ομάδας «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» μαζί με τον Κορνήλιο Καστοριάδη.

Καθώς η ερμηνεία του μακιαβελικού έργου αποτελεί για τον Κλοντ Λεφόρ πεδίο διαπραγμάτευσης παλαιότερων θέσεων και συγκρούσεων της ομάδας αλλά και το πρώτο βήμα για την ανάπτυξη της θεωρίας του για το πολιτικό και τη δημοκρατία, ο προσδιορισμός των ορίων αυτής της ανάγνωσης αποτελεί στοιχείο της αποτίμησης της ανταγωνιστικής πολιτικής θεωρίας πριν και μετά τον Μάη του '68. Η συζήτηση αυτή επιχειρείται ταυτόχρονα με την ιστορική πλαισίωση, με σεβασμό και σε συμπλοκή με το μακιαβελικό κείμενο.


Πρόγραμμα

Μέρος Πρώτο:

Παραγωγή της μακιαβελικής ρήξης.

Ο ρηξικέλευθος χαρακτήρας του μακιαβελικού έργου παράγεται μέσα από τη μετατόπιση των παραδεδομένων εννοιών, σε ρήξη με την ουμανιστική, χριστιανική και ελληνορωμαϊκή παράδοση.

1. Ιστορική πλαισίωση [διάρκεια δύο ώρες]

Δίνονται στοιχεία για τη Φλωρεντία και την Ιταλία την εποχή του Μακιαβέλι. Στοιχεία για τους Μεδίκους, τον Σαβοναρόλα, την πολιτική εμπειρία πίσω από το μακιαβελικό έργο. Στοιχεία κοινωνικής σύνθεσης. Πρώτες εικόνες από την αρχιτεκτονική και τη ζωγραφική.

2. Εννοιολογική πλαισίωση [συνολική διάρκεια τέσσερις ώρες]

Η μακιαβελική ρήξη παράγεται με διαδοχικές μετατοπίσεις που θα πρέπει να τις δούμε σε σχέση με το υπάρχον εννοιολογικό πλαίσιο. Μετατοπίσεις: α. Μετατόπιση του σχήματος του βιολογικού κύκλου που παραλαμβάνεται από τον Πολύβιο. Ανατίμηση της έννοιας της πολιτικής αρετής και εισαγωγή του κοινωνικού διχασμού στη θέση του Λόγου. Στη συνέχεια εισαγωγή της λαϊκής επιθυμίας στη θέση του κοινωνικού διχασμού. Αυτονόμηση του πολιτικού και δημιουργία του χώρου της ενδεχομενικότητας, μεταξύ Τύχης και Αρετής. β. Μετατόπιση του σχήματος της κλασικής, μεσαιωνικής και αναγεννησιακής ιατρικής των «διαθέσεων». Από το σώμα στο πολιτικό σώμα. Από το απλό πολιτικό σώμα στο σύνθετο πολιτικό σώμα. Από τις «διαθέσεις» στις πολλαπλές επιθυμίες. Μετατόπιση από τις πληθυντικές επιθυμίες και τις πληθυντικές χριστιανικές αμαρτίες, του Δάντη και του Τζιότο, στο ένα κακό και στην ενική αρετή. Συνέπειες της φυσικοποίησης της ανισότητας. Περιοδικός καθαρμός του πολιτικού σώματος.

3. Το δημοκρατικό παράδοξο. [διάρκεια δύο ώρες]

Από την ευτοπία στον τρόμο. Το φάντασμα του Βρούτου και η δημοκρατική αυστηρότητα. Αποδεκατισμός του λαού στην τύχη. Περιοδικότητα του τρόμου. Η κατάργηση της ελευθερίας στο όνομα της ελευθερίας στο έργο του Νικολό Μακιαβέλι.


Μέρος δεύτερο : Το διακύβευμα της πρόσληψης του μακιαβελικού έργου για το ανταγωνιστικό κοινωνικό κίνημα. [συνολική διάρκεια τέσσερις ώρες]

1. Ο Μακιαβέλι και η φωνή του Οκτώβρη.

Η ερμηνεία του Γκράμσι και του Αλτουσέρ. Εργατική τάξη, επανάσταση και σύγχρονος συλλογικός ηγεμόνας.

2. Ο Μακιαβέλι και η φωνή του Μάη του '68.

Η ερμηνεία του Κλοντ Λεφόρ. Από την επανάσταση στην εξέγερση. Η κριτική του Λεφόρ στον Γκράμσι. Η θέση του Λεφόρ για τον ρόλο της πρωτοπορίας, η θέση του «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα», η εσωτερική σύγκρουση. Καστοριάδης και Λεφόρ για τον Μάη του '68.

Συμπερασματικά [δύο ώρες]

Ανακεφαλαίωση της δημοκρατικής ερμηνείας του έργου του Νικολό Μακιαβέλι. Για την πραγματική δημοκρατία σήμερα. Πέρα από τη φυσικοποίηση της ανισότητας.



Προτειν. Βιβλιογρ.

1. Αλτουσσέρ Λουί, Ο Μακιαβέλλι κι εμείς, μτφρ.-επιμ. Μελέτης Λάμπρου, Νήσος 2016.

2. Anderson Perry, Οι Αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι, μτφρ.-επιμ. Σ. Σιαμανδούρας, RedMarks, Αθήνα 2019.

3. Γκράμσι Αντόνιο, Για τον Μακιαβέλι, για την πολιτική και για το σύγχρονο κράτος, Ηριδανός, Αθήνα 2005.

4. Lefort Claude, Le travail de l’oeuvre Machiavel, Gallimard, Παρίσι 1972.

5. Σιαμανδούρας Σωτήρης, «Κορνήλιος Καστοριάδης και Κλοντ Λεφόρ. Το ρίσκο της δημοκρατίας και η ριζοσπαστικότητα του αυτοπεριορισμού», στο Κτενάς Γ., Σχισμένος Α. (επιμ.), Η σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη και η σημασία της για εμάς σήμερα, Ευρασία, Αθήνα 2018.

6. Κονδύλης Παναγιώτης, «Εισαγωγή», στο N. Machiavelli, Έργα, μτφρ.-επιμ. Π. Κονδύλης, Κάλβος, Αθήνα 1984, Α', σ. 47 κε.

7. Σιαμανδούρας Σωτήρης, Νικολό Μακιαβέλι: Αμηχανία και Μηχανική. Ελευθερία και πολιτικός χρόνος στα θεμέλια της νεωτερικότητας, Εξάρχεια, Αθήνα 2015, σ. 54-99.

8. Gaille Marie, Machiavelli on Freedom and Civil Conflict. An Historical and Medical Approach to Political Thinking, Brill, Λέιντεν-Βοστώνη 2004.

9. Bloch Marc, Απολογία για την ιστορία. Το επάγγελμα του ιστορικού, μτφρ. Κ. Γαγανάκης, Εναλλακτικές εκδόσεις, Αθήνα 1994.

10. Braudel Fernand, Le modèle italien, Flammarion, Παρίσι 1984.

11. Ginzburg Carlo, Το τυρί και τα σκουλήκια. Ο κόσμος ενός μυλωνά τον 16ο αιώνα, μτφρ. Κ. Κουρεμένος, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994.

12. Larivaille Paul, La Vie quotidienne en Italie au temps de Machiavel, Hachette, Παρίσι 1979.




Κόστος

Τα σεμινάρια αρχίζουν τον Οκτώβριο.
Κόστος διδακτικής ώρας: 9 €
Για όποιον επιθυμεί να προπληρώσει το συνολικό κόστος του σεμιναρίου υπάρχει έκπτωση 10%.