Ο Καστοριάδης
και η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας

Διδάσκοντες


Περιγραφή

Καθώς οι έννοιες που εισήγαγε ο Καστοριάδης, όπως «φαντασιακό» και «κοινωνικοϊστορικό» τίθενται στο επίκεντρο της σύγχρονης φιλοσοφικής συζήτησης, είναι καιρός να μελετήσουμε με ενδελέχεια το magnum opus του, τη Φαντασιακή Θέσμιση της Κοινωνίας. Παράλληλα με την ανάγνωση θα εξετασθούν τα ζητήματα της θέσης του έργου στη διανοητική πορεία και το βίο του Κορνήλιου Καστοριάδη σε συνάρτηση με τα γεγονότα που σημάδεψαν την μεταπολεμική Ευρώπη, από τα Δεκεμβριανά του 1944 έως και τον Μάη του 1968, καθώς και της σημασίας του έργου για την ιστορία της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.

Οι αναγνώσεις των αποσπασμάτων θα γίνονται με την βοήθεια οπτικών μέσων προβολής του κειμένου στον πίνακα, ώστε να υπάρχει διαθέσιμο προς όλους και κριτική συζήτηση με ερωταποκρίσεις. Επίσης θα προβληθεί βοηθητικό οπτικό υλικό από συνεντεύξεις του Καστοριάδη και συζητήσεις με ανθρώπους που τον γνώρισαν. Τέλος, θα οργανωθούν κάποιες διαλέξεις πέραν των μαθημάτων από σύγχρονους μελετητές της φιλοσοφίας του Καστοριάδη.

Η διάρκεια κάθε μαθήματος θα είναι 2 ώρες.


Πρόγραμμα

Πρώτο μέρος - Α' εξάμηνο

1. Η θέση του Κορνήλιου Καστοριάδη στη φιλοσοφία του 20ου αιώνα και η φιλοσοφική του σταδιοδρομία.

Κριτική ανάγνωση αποσπασμάτων από τα κείμενα του Καστοριάδη στο περιοδικό «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα», που προετοιμάζουν τη ρήξη με τον μαρξισμό.

2. Η σημασία της Φαντασιακής Θέσμισης της Κοινωνίας και το γενικό περίγραμμα του έργου.

Κριτική ανάγνωση αποσπασμάτων από τον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου (Κέδρος, 1985, μετάφραση Κ. Σπαντιδάκη, Γ. Σπαντιδάκη, Σ. Χαλικιά)

3. Η κατάσταση του μαρξισμού στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Μαρξιστικά καθεστώτα και μαρξιστικά αντικαθεστωτικά κινήματα.

Κριτική μελέτη αποσπασμάτων από το πρώτο υποκεφάλαιο του πρώτου κεφαλαίου (σ. 19-27).

4. Τα δύο αντιμαχόμενα στοιχεία, επαναστατικό και συντηρητικό, στη μαρξιστική φιλοσοφία και θεωρία της ιστορίας.

Κριτική μελέτη αποσπασμάτων από το δεύτερο, τρίτο και τέταρτο υποκεφάλαιο του πρώτου κεφαλαίου (σ. 27-101).

5. Η νέα νοηματοδότηση της πράξης. Επαναστατική θεωρία και πρόταγμα της αυτονομίας.

Κριτική μελέτη αποσπασμάτων από το δεύτερο κεφάλαιο (σ. 107 – 149).

6. Αυτονομία και αλλοτρίωση. Η ατομική και η κοινωνική διάσταση της αυτονομίας.

Κριτική μελέτη αποσπασμάτων από το δεύτερο κεφάλαιο (σ. 150-170).


Δεύτερο μέρος - Β' εξάμηνο:

1. Η φαντασιακή διάσταση του θεσμού και η συνάρθρωση του φαντασιακού, του συμβολικού και του ορθολογικού.

Η ξένωση ως αλλοτρίωση της κοινωνίας στο θεσμό, δηλαδή ετερονομία. Ανάγνωση αποσπασμάτων από το τρίτο κεφάλαιο (σ. 171-243).

2. Τα σχήματα της συνολιστικής-ταυτιστικής λογικής και το κοινωνικοϊστορικό.

Η παραδοσιακή φιλοσοφική σύλληψη της ιστορίας και την κοινωνίας. Ανάγνωση αποσπασμάτων από το τέταρτο κεφάλαιο (σ. 247-272).

3. Η θέσμιση του χρόνου.

Ανάγνωση αποσπασμάτων από το τέταρτο κεφάλαιο (σ. 273-317).

4. Λέγειν και τεύχειν.

Η φιλοσοφία της γλώσσας στον Καστοριάδη ως κώδικας και φάτις και η σχέση της με την τεχνική. Ανάγνωση αποσπασμάτων από το πέμπτο κεφάλαιο (σ. 319-386).

5. Ψυχή και κοινωνία.

Η κριτική του Καστοριάδη στον Φρόϋντ και η σχέση της ψυχανάλυσης με την αυτονομία. Η φιλοσοφία της ψυχής και η διαδικασία εκκοινωνισμού του ατόμου. Ανάγνωση αποσπασμάτων από το έκτο κεφάλαιο (σ. 387-471).

6. Οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες και η λογική των μαγμάτων.

Η έννοια του μάγματος στην άλγεβρα και η τροποποίησή της από τον Καστοριάδη. Οι κοινωνικές φαντασιακές σημασίες και η οντολογία του κοινωνικο-ιστορικού. Ανάγνωση αποσπασμάτων από το έβδομο κεφάλαιο (σ. 475-511).



Προτειν. Βιβλιογρ.

1. Καστοριάδης, Κ. Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, μτφρ. Κ. Σπαντιδάκης - Γ. Σπαντιδάκη - Σ. Χαλικιάς, εκδ. Ράππα, Αθήνα, 1981. Το περιεχόμενο του σοσιαλισμού, μτφρ. Γ. Ιωαννίδης - Μ. Λαμπρίδης-Μ. Παπαντωνίου/Φραγκούλη, εκδ. Ύψιλον, Αθήνα, 1986. Πεπραγμένα και πρακτέα, εκδ. Ύψιλον, Αθήνα, 2019.

2. Η σκέψη του Κορνήλιου Καστοριάδη και η σημασία της για μας σήμερα, εκδ. Ευρασία, Αθήνα, 2018.

3. Έννοιες και όροι του ΚορνήλιουΚαστοριάδη, εκδ. Βιβλιοπέλαγος, Αθήνα, 2013.

4. Dosse, Fr. ΚορνήλιοςΚαστοριάδης, μια ζωή, εκδ. Πόλις, Αθήνα, 2016.

5. Habermas, J. Ο φιλοσοφικός λόγος της νεωτερικότητας , εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα, 1993.




Κόστος

Τα σεμινάρια αρχίζουν τον Οκτώβριο.
Κόστος διδακτικής ώρας: 9 €
Για όποιον επιθυμεί να προπληρώσει το συνολικό κόστος του σεμιναρίου υπάρχει έκπτωση 10%.